PORĘCZENIA I GWARANCJE UDZIELANE PRZEZ SKARB PAŃSTWA ORAZ NIEKTÓRE OSOBY PRAWNE
.
PORĘCZENIA I GWARANCJE UDZIELANE PRZEZ SKARB PAŃSTWA
Ogólna charakterystyka
Skarb Państwa może udzielać poręczeń i gwarancji: spłaty kredytów, wykonania zobowiązań wynikających z obligacji, wykonania zobowiązań wynikających z transakcji zabezpieczających przez ryzykiem zmiany stopy procentowej lub ryzykiem walutowym, związanych z poręczonym lub gwarantowanym przez Skarb Państwa kredytem lub emisją obligacji. Ponadto, Skarb Państwa może udzielać poręczeń wypłaty odszkodowania za zniszczone, uszkodzone lub skradzione eksponaty wystawowe.
Poręczenia i gwarancje udzielane są w ramach łącznego limitu określanego corocznie w ustawie budżetowej.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne (Dz. U. z 2003 r., Nr 174, poz. 1689, z późn. zm.):
1) Bank Gospodarstwa Krajowego udziela poręczenia lub gwarancji, w imieniu i na rachunek Skarbu Państwa, powyżej kwoty stanowiącej równowartość 10.000.000 EUR i do równowartości 30.000.000 EUR, jeżeli są spełnione następujące warunki:
· poręczenie lub gwarancja są udzielane za wynagrodzeniem odpowiadającym wynagrodzeniu rynkowemu;
· poręczenie lub gwarancja są udzielane do wysokości 60 % pozostającej do spłaty kwoty zobowiązania objętego poręczeniem lub gwarancją wraz z 60 % należnych odsetek od tej kwoty i innych kosztów bezpośrednio związanych z tym zobowiązaniem.
2) Minister właściwy do spraw finansów publicznych udziela poręczenia lub gwarancji powyżej kwoty stanowiącej równowartość 10.000.000 EUR i do równowartości 30.000.000 EUR, w przypadku gdy nie są spełnione warunki, o których mowa w pkt 1.
3) Rada Ministrów udziela poręczenia lub gwarancji, jeżeli kwota poręczenia lub gwarancji przekracza równowartość 30.000.000 EUR.
Przy czym, Rada Ministrów lub minister właściwy do spraw finansów publicznych mogą udzielać poręczenia lub gwarancji do wysokości 50 % pozostającej do spłaty kwoty kredytu objętego poręczeniem lub gwarancją wraz z 50 % należnych odsetek od tej kwoty i innych kosztów bezpośrednio związanych z tym kredytem.
Rada Ministrów może udzielić poręczenia lub gwarancji do wysokości wyższej niż określona powyżej w przypadku przedsięwzięcia o szczególnym znaczeniu dla gospodarki narodowej, bezpieczeństwa lub obronności państwa.
Poręczenie lub gwarancja mogą być udzielane pod warunkiem przeznaczenia objętego nimi kredytu lub środków pochodzących z emisji obligacji na finansowanie przedsięwzięć inwestycyjnych zapewniających:
· rozwój lub utrzymanie infrastruktury;
· rozwój eksportu dóbr i usług;
· ochronę środowiska;
· tworzenie nowych miejsc pracy związanych z daną inwestycją w ramach pomocy regionalnej;
· wdrażanie nowych rozwiązań technicznych lub technologicznych będących wynikiem badań naukowych lub prac rozwojowych;
· restrukturyzację przedsiębiorstw.
Poręczenie lub gwarancja mogą być także udzielane pod warunkiem przeznaczenia objętego nimi kredytu lub środków pochodzących z emisji obligacji na:
· finansowanie zakupu materiałów lub wyrobów gotowych, przeznaczonych na realizację przedsięwzięć polegających na wykonaniu dóbr inwestycyjnych na eksport, o wartości kontraktowej powyżej 10.000.000 EUR;
· zasilenie funduszy utworzonych, na mocy odrębnych ustaw, w Banku Gospodarstwa Krajowego, jeżeli środki przeznaczone na spłatę kredytu pochodzą ze źródeł innych niż budżet państwa, z wyłączeniem środków budżetu państwa, które zostały wydatkowane na dopłaty do kredytu objętego preferencyjnym oprocentowaniem;
· utworzenie przez banki linii kredytowych w celu:
o finansowania przedsięwzięć inwestycyjnych jednostek samorządu terytorialnego oraz mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców,
o współfinansowania programów lub projektów w ramach programów pomocowych Unii Europejskiej;
· spłatę, objętego już poręczeniem lub gwarancją Skarbu Państwa, zobowiązania wraz z odsetkami i innymi kosztami bezpośrednio związanymi z tym zobowiązaniem;
· wspieranie eksportu polskich towarów i usług w ramach realizacji programów rządowych.
Ponadto, w latach 2009-2010 Rada Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw finansów publicznych, może udzielić w imieniu Skarbu Państwa, poręczeń lub gwarancji spłaty zobowiązań wynikających z kredytów zaciągniętych lub obligacji wyemitowanych przez Agencję Rozwoju Przemysłu S.A. pod warunkiem przeznaczania pochodzących z nich środków na realizację rządowych programów społeczno-gospodarczych oraz programów samorządności lokalnej i rozwoju regionalnego. Łączna kwota, do której mogą być udzielane powyższe poręczenia lub gwarancje nie może przekroczyć 5.000.000.000 zł. W/w poręczenia i gwarancje są udzielane na wniosek Agencji Rozwoju Przemysłu S.A., do wysokości 100 % kwoty zobowiązań wynikających z emisji obligacji lub kredytu, objętych poręczeniem albo gwarancją, oraz do 100 % odsetek od tej kwoty wraz z innymi kosztami bezpośrednio związanymi z emisją obligacji lub obsługą tego kredytu.
Jednocześnie, Rada Ministrów może udzielać, na wniosek ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w imieniu Skarbu Państwa, nierezydentom poręczeń wypłaty odszkodowania z tytułu zniszczenia, uszkodzenia lub kradzieży nieubezpieczonych eksponatów, których właścicielami lub uprawnionymi posiadaczami są te osoby, jeżeli eksponaty te składają się na wystawę artystyczną, organizowaną w Rzeczypospolitej Polskiej, a ich łączna wartość przekracza równowartość 500.000 EUR. Poręczenie takie jest udzielane na wniosek organizatora wystawy.
Zasady udzielania poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa
Powyższe poręczenia i gwarancje Skarbu Państwa, za wyjątkiem poręczeń wypłat odszkodowań za zniszczone, uszkodzone lub skradzione eksponaty wystawowe, udzielane są na następujących zasadach:
· o uzyskanie poręczenia lub gwarancji mogą ubiegać się podmioty bez względu na formę prawną oraz strukturę własności,
· wnioskowana kwota poręczenia lub gwarancji Skarbu Państwa powinna przekraczać 10 mln EUR, przy czym:
o w przypadku ubiegania się o poręczenie/gwarancję udzielane przez BGK w imieniu i na rachunek Skarbu Państwa, wniosek o udzielenie takiego poręczenia/gwarancji należy kierować do BGK,
o w przypadku ubiegania się o poręczenie/gwarancję udzielane przez Ministra Finansów lub Radę Ministrów, wniosek o udzielenie takiego poręczenia/gwarancji należy kierować do Ministra Finansów,
· decyzja o udzieleniu lub odmowie udzielenia poręczenia lub gwarancji jest podejmowana w oparciu o analizę finansową przedsięwzięcia oraz analizę sytuacji ekonomiczno-finansowej podmiotu, za którego zobowiązania ma być udzielone poręczenie lub gwarancja, których celem jest weryfikacja zdolności tego podmiotu do spłaty kredytu lub pożyczki zabezpieczonej poręczeniem lub gwarancją;
· poręczenia i gwarancje mogą być udzielane pod warunkiem, iż z analizy złożonego wniosku o udzielenie poręczenia lub gwarancji wynika zdolność podmiotu do spłaty zobowiązań objętych poręczeniem lub gwarancją;
· poręczenia i gwarancje są terminowe i udzielane do kwoty z góry oznaczonej; Rada Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw finansów publicznych, może odstąpić od tego wymogu w przypadku poręczenia lub gwarancji udzielanych międzynarodowej instytucji finansowej, której Rzeczpospolita Polska jest członkiem lub z którą podpisała umowę o współpracy;
· skuteczność udzielonego poręczenia lub gwarancji jest uzależniona od wniesienia opłaty prowizyjnej;
· warunkiem udzielenia poręczenia lub gwarancji jest ustanowienie przez dłużnika zabezpieczenia na rzecz Skarbu Państwa na wypadek roszczeń wynikających z tytułu wykonania obowiązków poręczyciela lub gwaranta;
· obowiązuje zasada podziału ryzyka: poręczenia i gwarancje mogą być udzielane do wysokości 50% pozostającej do spłaty kwoty kredytu wraz z odsetkami (60% w przypadku poręczeń i gwarancji udzielanych przez BGK w imieniu i na rachunek Skarbu Państwa) lub 50% zobowiązań wynikających z emisji obligacji (60% w przypadku poręczeń i gwarancji udzielanych przez BGK w imieniu i na rachunek Skarbu Państwa). Wyjątkowo, w przypadku przedsięwzięcia o szczególnym znaczeniu dla gospodarki narodowej, bezpieczeństwa lub obronności państwa, Rada Ministrów może udzielić poręczenia lub gwarancji do wartości wyższej niż 50%;
· poręczenia i gwarancje Skarbu Państwa jak i państwowych osób prawnych muszą być udzielane z uwzględnieniem przepisów o pomocy publicznej.
Postępowanie odnośnie wierzytelności Skarbu Państwa z tytułu wykonania umowy poręczenia lub gwarancji
Minister właściwy do spraw finansów publicznych wykonuje zobowiązania z tytułu udzielonych przez Skarb Państwa poręczeń i gwarancji. Minister właściwy do spraw finansów publicznych, w sytuacji, gdy spełnione zostanie świadczenie z tytułu udzielonego poręczenia lub gwarancji Skarbu Państwa, ma obowiązek dochodzenia wypłaconych kwot od podmiotu, za którego zobowiązania udzielone zostało poręczenie lub gwarancja.
W szczególności, minister właściwy do spraw finansów publicznych może, w celu windykacji ww. wierzytelności, wystawić wykonawczy tytuł egzekucyjny.
W celu odzyskania kwot zapłaconych ze środków budżetu państwa z tytułu udzielonego poręczenia lub gwarancji minister właściwy do spraw finansów publicznych może także podjąć działania, określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lutego 2004 r. w sprawie warunków i trybu sprzedaży wierzytelności Skarbu Państwa z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji, zamiany tych wierzytelności na akcje (udziały), rozłożenia ich spłaty na raty oraz umorzenia wierzytelności w całości lub w części (Dz.U. Nr 26, poz. 230), a mianowicie:
· minister właściwy do spraw finansów publicznych może sprzedać wierzytelności. Sprzedaż wierzytelności następuje w drodze przetargu lub rokowań podjętych na podstawie publicznego zaproszenia. Sprzedaż wierzytelności nie może być dokonana na rzecz dłużnika lub podmiotu związanego z dłużnikiem stosunkiem zależności albo dominacji w rozumieniu przepisów o publicznym obrocie papierami wartościowymi.
· minister właściwy do spraw finansów publicznych może dokonać zamiany wierzytelności, w całości lub w części na akcje (udziały) w spółce dłużnika. Zamiana wierzytelności na akcje (udziały) w spółce dłużnika może nastąpić, w ramach restrukturyzacji dłużnika, w przypadku spełnienia przez dłużnika określonych w rozporządzeniu warunków, w szczególności gdy dłużnik:
o dokonał, albo dokonuje w drodze umowy o rozłożenie na raty, spłaty na rzecz Skarbu Państwa co najmniej 50% wierzytelności głównej, a jego sytuacja finansowo-ekonomiczna wskazuje na brak możliwości spłaty pozostałej kwoty wierzytelności,
o wykonał lub wykonuje układ zawarty w postępowaniu upadłościowym albo naprawczym lub ugodę zawartą z wierzycielami,
o nie zalega z podatkami i innymi daninami publicznymi oraz z płatnościami z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Pracy,
o wykonał lub wykonuje zobowiązania wynikające z wcześniej zawartych umów o spłatę wierzytelności Skarbu Państwa,
o prowadzi przedsiębiorstwo o szczególnym znaczeniu dla gospodarki narodowej lub w regionie zagrożonym wysokim bezrobociem, a zamiana wierzytelności na akcje (udziały) umożliwi mu odzyskanie długookresowej zdolności do konkurowania na rynku.
· minister właściwy do spraw finansów publicznych, w drodze umowy z dłużnikiem i w ramach restrukturyzacji dłużnika, może rozłożyć na raty wierzytelnościna okres do 10 lat, w całości lub w części. Rozłożenie wierzytelności na raty może nastąpić w szczególności w przypadku, gdy dłużnik:
o dokonał spłaty na rzecz Skarbu Państwa lub podmiotu, któremu Skarb Państwa udzielił poręczenia lub gwarancji, co najmniej 20% wierzytelności głównej,
o nie może dokonać jednorazowej spłaty wierzytelności ze względu na swoją sytuację finansowo-ekonomiczną.
· minister właściwy do spraw finansów publicznych może, za zgodą Rady Ministrów, umorzyć wierzytelności w całości lub w części, jeżeli:
o nie jest możliwe odzyskanie wierzytelności w toczącym się postępowaniu likwidacyjnym, upadłościowym albo naprawczym,
o dłużnikiem jest państwowa albo samorządowa instytucja kultury, a wierzytelność powstała z tytułu poręczenia wypłaty odszkodowania za zniszczone, uszkodzone lub skradzione wksponaty wystawowe,
o dłużnikiem jest państwowa jednostka organizacyjna wykonująca zadania z zakresu administracji rządowej określone w odrębnych przepisach, a dokonanie spłaty wierzytelności uniemożliwiłoby albo w znacznym stopniu utrudniłoby wykonywanie tych zadań,
o dochodzenie wierzytelności w pełnej wysokości doprowadziłoby do likwidacji albo upadłości przedsiębiorstwa o szczególnym znaczeniu dla gospodarki narodowej lub dla regionu zagrożonego wysokim bezrobociem, lub przedsiębiorstwa użyteczności publicznej, które jako jedyne może zaspokajać podstawowe zbiorowe potrzeby wspólnoty samorządowej (umorzenie to dokonuje się w ramach restrukturyzacji przedsiębiorstwa oraz w wysokości nie wiekszej niż 50% kwoty wierzytelności Skarbu Państwa).
Czynności powyższe nie mogą być podejmowane w sposób sprzeczny z przepisami o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców.
PORĘCZENIA I GWARANCJE UDZIELANE PRZEZ BANK GOSPODARSTWA KRAJOWEGO
Bank Gospodarstwa Krajowego może udzielać, we własnym imieniu i na własny rachunek, poręczeń lub gwarancji w ramach rządowych programów społeczno-gospodarczych oraz programów samorządności lokalnej i rozwoju regionalnego.
W dniu 19 maja 2009 r. został przyjęty przez Radę Ministrów program rządowy pn. „Wspieranie przedsiębiorczości z wykorzystaniem poręczeń i gwarancji Banku Gospodarstwa Krajowego”.
Celem powyższego programu i podejmowanych w jego ramach działań jest poprawa dostępu, zwłaszcza mikro, małych i średnich przedsiębiorstw do zewnętrznych źródeł finansowania za pośrednictwem rozpoznawalnego systemu poręczeń i gwarancji, działającego zgodnie z obowiązującymi standardami.
Cele programu są realizowane w szczególności poprzez następujące instrumenty:
portfelowa linia poręczeniowa I (PLP I – nazwa handlowa PLP), polegająca na udzielaniu bankom poręczeń portfela kredytowego obejmującego nowe kredyty obrotowe i inwestycyjne mikro, małych i średnich przedsiębiorców, z wyłączeniem kredytów na inwestycje kapitałowe,
portfelowa linia poręczeniowa II (PLP II – nazwa handlowa PPK), polegająca na udzielaniu bankom poręczeń obejmujących ekspozycje istniejących w bankach portfeli kredytów udzielonych w poprzednich latach, co ma spowodować poprawę adekwatności kapitałowej banków oraz obniżenie poziomu ryzyka kredytowego i umożliwić bankom udzielanie nowych kredytów dla mikro, małych i średnich przedsiębiorców. Instrumentem motywującym banki do udzielania nowych kredytów będzie system naliczania opłaty prowizyjnej, która pobierana będzie corocznie przez BGK, a jej wysokość uzależniona będzie od wielkości wygenerowanej nowej akcji kredytowej. Banki, które odnotują przyrost udzielonych kredytów w stosunku do kredytów objętych PLP II, będą ponosić niższe koszty z tytułu prowizji, niż banki, które takiego przyrostu nie osiągną.
indywidualne poręczenia/gwarancje Banku Gospodarstwa Krajowego, polegające na udzielaniu poręczeń lub gwarancji spłaty kredytów inwestycyjnych i obrotowych, zobowiązań z tytułu emisji obligacji, jak też ryzyka inwestycji kapitałowych, gwarancje należytego wykonania umowy, gwarancje wadialne, gwarancje obejmujące zaliczki, o których mowa w art. 78 ust. 2 rozporządzenia Rady WE nr 1083/2006,
poręczenia dla firm faktoringowych, polegające na udzielaniu poręczeń za zobowiązania z tytułu faktoringu. Faktorantem będzie mogło być wyłącznie małe i średnie przedsiębiorstwo,
linia poręczeniowa dla firm leasingowych, polegająca na udzielaniu poręczeń zabezpieczających ryzyko wynikającez finansowania nabycia przez MSP środków trwałych przeznaczonych na rozwój produkcji i/lub usług. Zabezpieczenie BGK będzie wypłacane po rozliczeniu windykacji przeprowadzonej z przedmiotem leasingu,
reporęczenia, polegające naudzielaniu poręczeń przez BGK na rzecz funduszy poręczeniowych w celu zabezpieczenia spłaty zobowiązań wynikających z poręczeń za zobowiązania mikro, małych i średnich przedsiębiorców,
inwestycje kapitałowe w fundusze poręczeniowe, polegające na obejmowaniu lub nabywaniu przez BGK akcji/udziałów regionalnych i lokalnych funduszy oraz uczestniczeniu w ich współtworzeniu w celu zapewnienia rozwoju systemu poręczeniowego, wzmocnienia jego bazy kapitałowej oraz stworzenia dogodnych warunków dostępu do jego instrumentów, a także wdrożenia jednolitych standardów działalności funduszy poręczeniowych,
poręczenia kredytów studenckich, polegające na udzielaniu przez BGK poręczeń w ramach funkcjonującej linii poręczeniowej dotyczącej zabezpieczenia kredytów studenckich udzielanych w rozumieniu ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz. U. z 1998 r. Nr 108 poz. 685, z późn. zm.).
Powyższy program skierowany jest w szczególności do podmiotów realizujących projekty z wykorzystaniem środków z Unii Europejskiej, projekty infrastrukturalne, a także związane z rozwojem sektora małych i średnich przedsiębiorstw.
Ponadto, beneficjentem programu będą również lokalne i regionalne fundusze poręczeniowe poprzez udzielanie przez BGK reporęczeń i współporęczania przez Bank części kredytów oraz poprzez to, iż będą mogły uzyskać wsparcie kapitałowe BGK.
Uczestnikami programu i jego beneficjentami będą także banki i instytucje finansowe oraz instytucje wdrażające Programy Operacyjne i Regionalne Programy Operacyjne, które zabezpieczają swoje ryzyko transakcyjne.
PORĘCZENIA I GWARANCJE UDZIELANE PRZEZ NIEKTÓRE OSOBY PRAWNE
Przez poręczenia lub gwarancje udzielane przez niektóre osoby prawne należy, w myśl ustawy z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach, rozumieć poręczenia lub gwarancje udzielane przez nie będące bankami oraz zakładami ubezpieczeń następujące podmioty, uprawnione na podstawie odrębnych przepisów do udzielania poręczeń lub gwarancji w ramach powierzonych im zadań publicznych lub w zakresie prowadzonej przez nie działalności gospodarczej:
a) państwowe osoby prawne utworzone w drodze ustawy,
b) spółki handlowe, w których akcje (udziały) stanowiące własność Skarbu Państwa przekraczają połowę kapitału zakładowego,
c) spółdzielnie, w których wartość udziałów stanowiących własność Skarbu Państwa przekracza połowę funduszu udziałowego,
d) osoby prawne, w których akcje (udziały) stanowiące własność Skarbu Państwa lub podmiotów, o których mowa pod lit. a)-c), przekraczają połowę kapitału zakładowego lub funduszu udziałowego,
e) fundacje, w których fundatorami są osoby prawne, o których mowa w lit. a-c.
Ww. osoby prawne co do zasady mogą udzielać poręczeń lub gwarancji do wysokości nie wyższej niż 60% wartości kapitałów (funduszy) własnych, z zastrzeżeniem, że wysokość poręczenia lub gwarancji udzielanych za zobowiązania określonego podmiotu nie może przekroczyć 20% wartości tych kapitałów (funduszy). Poręczenia i gwarancje są terminowe i udzielane są do kwoty z góry oznaczonej. Warunkiem udzielenia poręczenia lub gwarancji jest ustanowienie przez podmiot, za który udzielone zostaje poręczenie bądź gwarancja, zabezpieczenia na wypadek roszczeń wynikających z tytułu wykonania obowiązków poręczyciela lub gwaranta.
Osoby prawne, które udzieliły poręczenia lub gwarancji, mają obowiązek przekazywania ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych półrocznych informacji o udzielonych poręczeniach i gwarancjach, określonych w art. 34 ustawy o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne.
PODSTAWY PRAWNE
Tekst niniejszy ma jedynie pomocniczy charakter i nie powinien być traktowany jako ostateczne źródło informacji. Najważniejsze przepisy regulujące system poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa oraz niektórych osób prawnych znajdują się w szczególności w poniższych pozycjach.
· Ustawa z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne (Dz. U. z 2003 r., Nr 174, poz. 1689, z późn. zm.),
· Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 maja 2009 r. w sprawie udzielania przez Skarb Państwa poręczenia i gwarancji oraz opłaty prowizyjnej od poręczenia i gwarancji (Dz. U. z 2009 r., Nr 77, poz. 650),
· Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lutego 2004 r. w sprawie warunków i trybu sprzedaży wierzytelności Skarbu Państwa z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji, zamiany tych wierzytelności na akcje (udziały), rozłożenia ich spłaty na raty oraz umorzenia wierzytelności w całości lub w części (Dz. U. z 2004 r., Nr 26 poz. 230),
· przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 19 maja 2009 r. program rządowy pn. „Wspieranie przedsiębiorczości z wykorzystaniem poręczeń i gwarancji Banku Gospodarstwa Krajowego”.
English Version